Φανταστείτε μια πισίνα χωρίς μυρωδιά χλωρίου, χωρίς κόκκινα μάτια και χωρίς τον λογαριασμό για χημικά κάθε μήνα. Το νερό της καθαρίζεται από φυτά, χαλίκι και μικροοργανισμούς, όπως σε μια καθαρή λίμνη του βουνού. Αυτή είναι η φυσική πισίνα (natural pool ή swimming pond). Στην Κεντρική Ευρώπη υπάρχει εδώ και δεκαετίες και τώρα κάνει τα πρώτα της βήματα στην Ελλάδα, κυρίως σε καταλύματα που θέλουν να ξεχωρίσουν.
Πώς καθαρίζεται χωρίς χημικά
Η φυσική πισίνα είναι μια τεχνητή, στεγανή δεξαμενή, χωρισμένη από το έδαφος και τα υπόγεια νερά. Έχει δύο μέρη:
- Τη ζώνη κολύμβησης, όπου μπαίνει ο κόσμος.
- Τη ζώνη αναγέννησης, ένα ρηχό, φυτεμένο κομμάτι με χαλίκι και υδρόβια φυτά, που μπορεί να βρίσκεται δίπλα ή και σε άλλο σημείο του κήπου, συνδεδεμένο με σωλήνες.
Μια χαμηλής κατανάλωσης αντλία κυκλοφορεί το νερό ανάμεσα στις δύο ζώνες. Στη ζώνη αναγέννησης, τα φυτά και οι μικροοργανισμοί που ζουν πάνω στο χαλίκι «τρώνε» τα θρεπτικά συστατικά, κυρίως τον φώσφορο, από τα οποία τρέφονται τα φύκια. Μικροσκοπικοί οργανισμοί του νερού (ζωοπλαγκτόν) φιλτράρουν συνεχώς φύκια και βακτήρια. Σύμφωνα με ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Water το 2023, η ζώνη αυτή βοηθά να περιοριστούν τα φύκια και τα κυανοβακτήρια και να μειωθούν βακτήρια όπως το E. coli, οι εντερόκοκκοι και η Pseudomonas aeruginosa.
Το νερό στη ζώνη κολύμβησης της φυσικής πισίνας του Λίτοβελ. Φωτ.: Iveta Drábková / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι το «τυρκουάζ» μιας χλωριωμένης πισίνας. Το νερό είναι διάφανο, αλλά με ελαφρώς πράσινη ή καστανή απόχρωση, όπως σε λίμνη.
Από την Αυστρία στον κόσμο
Οι πρώτες φυσικές πισίνες για κολύμπι φτιάχτηκαν στην Αυστρία και τη Γερμανία και διαδόθηκαν από τη δεκαετία του 1980 σε όλη σχεδόν την Ευρώπη. Οι πρώτες ήταν λίμνες όπου η φυτεμένη ζώνη έπιανε περίπου τη μισή επιφάνεια. Με τα χρόνια εμφανίστηκαν πιο «αρχιτεκτονικά» συστήματα, με γεωμετρικό σχήμα που θυμίζει κανονική πισίνα και μικρότερη φυτεμένη ζώνη, επειδή μέρος της δουλειάς το κάνουν βιολογικά φίλτρα. Αυτά λέγονται συχνά «naturpool» ή «living pool».
Η Γερμανία έχει και τον πιο γνωστό κανονισμό για τον σχεδιασμό τους, τις οδηγίες της FLL (2011 για δημόσιες εγκαταστάσεις, 2017 για ιδιωτικές). Εκεί ο καθαρισμός υπολογίζεται με βάση το πόσοι άνθρωποι αναμένεται να κολυμπούν. Πολλές χώρες έχουν ενσωματώσει στοιχεία τους στους δικούς τους κανόνες.
Υγεία: τι κερδίζεις και τι πρέπει να ξέρεις
Το βασικό πλεονέκτημα είναι η απουσία χλωρίου. Στις κλασικές πισίνες, το χλώριο αντιδρά με ιδρώτα, ούρα και καλλυντικά των λουομένων και σχηματίζει χλωραμίνες. Σύμφωνα με τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου Νοσημάτων (CDC), αυτές ευθύνονται για τη γνωστή «μυρωδιά πισίνας» και μπορούν να ερεθίσουν τα μάτια, το δέρμα και το αναπνευστικό, ιδίως σε κλειστές πισίνες με κακό αερισμό. Σε ανθρώπους με άσθμα μπορούν να πυροδοτήσουν κρίση. Στη φυσική πισίνα αυτό το πρόβλημα δεν υπάρχει.
Η άλλη πλευρά: αφού δεν υπάρχει απολυμαντικό, το νερό δεν «σκοτώνει» άμεσα ό,τι φέρνει μέσα ο λουόμενος. Η γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος (Umweltbundesamt) ζητά στις δημόσιες εγκαταστάσεις να υπάρχει εμφανής ενημέρωση ότι ο κίνδυνος μόλυνσης είναι μεγαλύτερος από μια χλωριωμένη πισίνα και ότι αυξάνεται όσο περισσότερος κόσμος κολυμπά. Προτείνει επίσης για τα μικρά παιδιά ξεχωριστή, κανονικά απολυμαινόμενη πισίνα. Ερευνητές του χώρου σημειώνουν ότι η μείωση του E. coli και των εντερόκοκκων σε αυτά τα συστήματα είναι καλά μελετημένη, ενώ για παράσιτα όπως η Giardia και το Cryptosporidium τα στοιχεία είναι λιγότερα.
Με απλά λόγια: για μια οικογένεια ή ένα μικρό κατάλυμα με λίγους λουόμενους, μια σωστά σχεδιασμένη φυσική πισίνα είναι πολύ καλή επιλογή. Για ένα μεγάλο resort με εκατοντάδες επισκέπτες την ημέρα, ο σχεδιασμός πρέπει να γίνει με βάση τον αριθμό τους και με τακτικές μικροβιολογικές αναλύσεις.
Πόσο κοστίζει
Εδώ οι πηγές διαφωνούν αρκετά, γιατί η τιμή εξαρτάται από το μέγεθος, το έδαφος, τα υλικά και το πόσο «τεχνολογικό» είναι το σύστημα. Γι’ αυτό δεν δίνουμε μία τιμή ανά τετραγωνικό. Σε αυτά συμφωνούν οι περισσότεροι κατασκευαστές και οδηγοί:
| Φυσική πισίνα | Κλασική πισίνα με χλώριο | |
|---|---|---|
| Κατασκευή | Από φθηνότερη έως ακριβότερη, ανάλογα με το σύστημα (οι πηγές διαφωνούν) | Εξαρτάται από υλικά και μέγεθος |
| Χημικά | Κανένα | Χλώριο, ρυθμιστές pH, αλγεοκτόνα |
| Ρεύμα | Χαμηλότερο (αντλίες χαμηλής πίεσης) | Υψηλότερο |
| Συντήρηση | Φροντίδα φυτών, καθαρισμός φύλλων, σέρβις φίλτρων | Χημική ισορροπία, φίλτρα, καθαρισμός |
| Χώρος | Περισσότερος, λόγω της ζώνης αναγέννησης | Λιγότερος |
Το συμπέρασμα: δεν είναι η φθηνή λύση στην αγορά, είναι η φθηνότερη στη λειτουργία. Η διαφορά φαίνεται με τα χρόνια, στον λογαριασμό για χημικά και ρεύμα.
Η Ελλάδα και τα καταλύματα
Στην Ελλάδα η φυσική πισίνα εμφανίζεται κυρίως σε μικρά, «οικολογικά» καταλύματα. Η Villa Klar στην Πάρο αναφέρει ότι διαθέτει φυσική πισίνα 10 × 5 μέτρων, σχεδιασμένη από τον πολιτικό μηχανικό Νικόστρατο Βαρδάκη της ελβετικής Aqua, και ότι είναι η πρώτη στο νησί. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ο Βαρδάκης είχε κατασκευάσει την πρώτη του στην Κρήτη. Στην Κρήτη, το The Revery στον Ελαφονήσι έχει, σύμφωνα με το Condé Nast Traveller, βιολογική πισίνα με γλυκό νερό δίπλα στη θάλασσα.
Για όποιον ξενοδόχο το σκέφτεται, το πρώτο βήμα δεν είναι ο κατασκευαστής αλλά η Υγειονομική Υπηρεσία. Η Υγειονομική Διάταξη Γ1/443/1973 χωρίζει τις πισίνες σε ιδιωτικές, που τις χρησιμοποιεί μόνο μια οικογένεια με συγγενείς και φίλους, και σε πισίνες για το κοινό, στις οποίες ανήκουν ρητά και των ξενοδοχείων. Για τις δεύτερες:
- Το άρθρο 18 ορίζει συνεχή απολύμανση με χλώριο, με υπολειμματικό χλώριο από 0,4 έως 0,7 mg/l. Το Υπουργείο Υγείας έχει υπενθυμίσει με εγκύκλιο ότι η απολύμανση είναι υποχρεωτική σε όλες τις περιπτώσεις.
- Η ίδια διάταξη όμως επιτρέπει άλλη μέθοδο αντί για το χλώριο, με έγκριση της Υγειονομικής Υπηρεσίας, εφόσον εξασφαλίζει πλήρη απολύμανση.
Άρα η φυσική πισίνα σε ξενοδοχείο δεν απαγορεύεται, αλλά χρειάζεται φάκελο, τεκμηρίωση (για παράδειγμα, σχεδιασμό με βάση τις οδηγίες FLL) και πρόγραμμα αναλύσεων, και αυτά πρέπει να συζητηθούν πριν από την κατασκευή. Για μια ιδιωτική πισίνα σε σπίτι, η διάταξη δεν απαιτεί άδεια λειτουργίας, αν και προβλέπει ότι υπόκειται σε υγειονομικό έλεγχο.
Τι να ρωτήσετε πριν ξεκινήσετε
- Πόσοι θα κολυμπούν; Ο αριθμός των λουομένων καθορίζει το μέγεθος του συστήματος καθαρισμού.
- Πόσο χώρο έχω; Αν δεν χωρά φυτεμένη ζώνη, υπάρχουν συστήματα με βιολογικά φίλτρα, με μεγαλύτερο κόστος.
- Από πού θα έρθει το νερό; Χρειάζεται γλυκό νερό χαμηλό σε φώσφορο, κάτι σημαντικό σε νησιά με λειψυδρία.
- Ποιος θα το συντηρεί; Η δουλειά είναι περισσότερο «κηπουρική» παρά χημική, αλλά θέλει κάποιον που ξέρει.
- Τι λέει η Υγειονομική Υπηρεσία; Για επαγγελματική χρήση, αυτή η ερώτηση μπαίνει πρώτη.
Η φυσική πισίνα δεν θα αντικαταστήσει την κλασική πισίνα παντού. Για όσους όμως θέλουν νερό χωρίς χημικά και έναν κήπο με βατράχια, λιβελλούλες και καλάμια αντί για πλακάκια, είναι πλέον μια πραγματική και δοκιμασμένη επιλογή.
Η σειρά μας για τις φυσικές πισίνες συνεχίζεται: Φυσική πισίνα στο ελληνικό καλοκαίρι: ζέστη, φύκια, κουνούπια και λειψυδρία, Από το χλώριο στα φυτά: μπορεί η πισίνα σας να γίνει φυσική; και Ξενοδοχείο με φυσική πισίνα: τι λέει ο νέος νόμος και αν βγαίνουν τα νούμερα.
