Οι φυσικές πισίνες γεννήθηκαν στην Αυστρία και τη Γερμανία, με δροσερά καλοκαίρια και κρύους χειμώνες. Στην Ελλάδα το καλοκαίρι κρατάει πέντε μήνες, οι καύσωνες ξεπερνούν τους 40 βαθμούς και το νερό είναι πολύτιμο. Όπως εξηγήσαμε στον οδηγό μας για τη φυσική πισίνα, το νερό της καθαρίζεται από φυτά και μικροοργανισμούς αντί για χλώριο. Το ερώτημα είναι αν αυτό το σύστημα «αντέχει» το ελληνικό καλοκαίρι. Η απάντηση είναι ναι, αλλά μόνο αν σχεδιαστεί από την αρχή για αυτό.
Η ζέστη και τα φύκια
Σε μια φυσική πισίνα τα φύκια είναι ο βασικός «αντίπαλος». Τρέφονται με θρεπτικά συστατικά, κυρίως φώσφορο, και ανταγωνίζονται τα φυτά της ζώνης καθαρισμού. Η ζέστη επιταχύνει όλη τη βιολογική δραστηριότητα. Αυτό βοηθά τη ζώνη καθαρισμού να δουλεύει πιο γρήγορα, αλλά ευνοεί και τα φύκια, αν η αναλογία φυτών και νερού δεν είναι σωστή. Αυτό σημειώνουν σχεδιαστές που δουλεύουν σε θερμά κλίματα, όπως το Ισραήλ και η Νότια Αφρική.
Οι άμυνες που προτείνουν είναι κοινές:
- Βάθος. Τα βαθύτερα σημεία λειτουργούν ως «δεξαμενή» δροσερού νερού και κάνουν τη θερμοκρασία πιο σταθερή.
- Σκιά. Πέργκολες, πανιά σκίασης ή δέντρα σε σωστή θέση, ώστε να μη χτυπά ο ήλιος όλη μέρα το νερό.
- Περισσότερη φυτεμένη επιφάνεια. Στα θερμά κλίματα η ζώνη καθαρισμού σχεδιάζεται στο πάνω όριο, κοντά στη μισή επιφάνεια του νερού.
- Κυκλοφορία. Το νερό πρέπει να κινείται συνεχώς, χωρίς σημεία όπου λιμνάζει και ζεσταίνεται.
Κατασκευαστές αναφέρουν επίσης ότι μια καινούργια φυσική πισίνα συχνά «πρασινίζει» τον πρώτο καιρό, μέχρι να αναπτυχθούν τα φυτά και να εγκατασταθούν οι μικροοργανισμοί. Ένας καλός κατασκευαστής θα σας το πει από πριν.
Κουνούπια και ιός του Δυτικού Νείλου
Είναι η πρώτη ερώτηση που κάνει κάθε Έλληνας, και δικαίως. Ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει εγκατασταθεί στη χώρα και μεταδίδεται κυρίως από το «κοινό» κουνούπι του γένους Culex. Σύμφωνα με το ενημερωτικό υλικό του ΕΟΔΥ, το Culex γεννά τα αυγά του σε στάσιμο νερό πλούσιο σε οργανικό υλικό. Γι’ αυτό και οι αρχές ζητούν να μην αφήνουμε στάσιμα νερά πουθενά. Η Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης συστήνει όποιος έχει πισίνα ή σιντριβάνι να λειτουργεί καθημερινά το φίλτρο, ώστε να απομακρύνονται αυγά και προνύμφες.
Μια σωστά σχεδιασμένη φυσική πισίνα δεν είναι στάσιμο νερό. Η αντλία κυκλοφορεί συνεχώς το νερό ανάμεσα στη ζώνη κολύμβησης και τη ζώνη καθαρισμού. Επιπλέον, σε αυτές τις πισίνες εγκαθίστανται μόνες τους λιβελλούλες, και οι νύμφες τους τρώνε προνύμφες κουνουπιών.
Τα προβλήματα εμφανίζονται όταν:
- η αντλία σβήνει για μέρες, για παράδειγμα όταν το σπίτι κλείνει για διακοπές,
- υπάρχουν «νεκρές» γωνίες χωρίς ροή,
- η πισίνα εγκαταλείπεται και το νερό λιμνάζει.
Η φυτεμένη ζώνη καθαρισμού στη δημόσια φυσική πισίνα του Λίτοβελ, στην Τσεχία. Φωτ.: Iveta Drábková / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Ποια φυτά, και ποια όχι
Η ζώνη καθαρισμού δεν χρειάζεται εξωτικά φυτά. Πολλά από τα είδη που χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη φυτρώνουν ήδη στους ελληνικούς υγροτόπους, από τις Πρέσπες και την Παμβώτιδα μέχρι το Δέλτα του Έβρου:
| Φυτό | Επιστημονική ονομασία | Τύπος |
|---|---|---|
| Κοινό καλάμι | Phragmites australis | Ψηλό φυτό όχθης |
| Ψαθί | Typha spp. | Ψηλό φυτό όχθης |
| Νερόκρινος (κίτρινη ίριδα) | Iris pseudacorus | Φυτό όχθης με άνθη |
| Λευκό νούφαρο | Nymphaea alba | Επιπλέοντα φύλλα |
| Αλίσμα | Alisma plantago-aquatica | Ριζωμένο στο ρηχό νερό |
| Σπαργάνιο | Sparganium erectum | Ριζωμένο στο ρηχό νερό |
Μια προσοχή: το καλάμι και το ψαθί απλώνονται γρήγορα και τείνουν να σχηματίζουν πυκνές, μονοειδείς συστάδες. Σε μια μικρή πισίνα χρειάζονται περιορισμό και τακτικό αραίωμα. Οι σχεδιαστές φροντίζουν επίσης, με τα ριζώματα σε δοχεία ή με χωρίσματα, να μη φτάσουν στη ζώνη κολύμβησης ή στη μεμβράνη.
Υπάρχουν όμως και φυτά που απαγορεύεται να φυτέψετε. Ο κανονισμός της ΕΕ για τα χωροκατακτητικά ξένα είδη απαγορεύει την πώληση, την καλλιέργεια και τη διατήρηση ειδών όπως ο υάκινθος του νερού (Eichhornia crassipes), οι Ludwigia grandiflora και Ludwigia peploides, το Myriophyllum aquaticum και η Elodea nuttallii. Αν τα δείτε σε κατάστημα ή σε αγγελία, προσπεράστε.
Λειψυδρία: η δύσκολη κουβέντα
Τον Νοέμβριο του 2025, η Αττική, η Λέρος και η Πάτμος κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας (ΦΕΚ Β’ 6416/1.12.2025). Στην Αττική ήταν η πρώτη φορά. Δεν επιβλήθηκαν οριζόντιες απαγορεύσεις, όμως στο τραπέζι βρίσκονται σενάρια όπως χρονικοί περιορισμοί στο πότισμα και στο γέμισμα πισινών, αν η κατάσταση χειροτερέψει.
Να το πούμε καθαρά: η φυσική πισίνα δεν είναι λύση για τη λειψυδρία. Γεμίζει κι αυτή με γλυκό νερό και χάνει νερό από εξάτμιση, όπως κάθε πισίνα. Επειδή η συνολική επιφάνεια του νερού είναι μεγαλύτερη, λόγω της ζώνης καθαρισμού, πρέπει να υπολογίσετε και ανάλογες απώλειες. Αυτό που κερδίζετε είναι ότι το νερό δεν γεμίζει χημικά. Για τα νησιά, το πρώτο ερώτημα είναι από πού θα έρθει το νερό: από δίκτυο, με ό,τι περιορισμούς ισχύουν, από γεώτρηση, από συλλογή βρόχινου νερού ή από υδροφόρα. Και αυτό πρέπει να απαντηθεί πριν από την εκσκαφή.
Ένας μικρός οδηγός για το ελληνικό καλοκαίρι
- Σκιά από τη μελέτη. Προσανατολισμός, δέντρα, πέργκολα. Η σκιά δεν μπαίνει εύκολα μετά.
- Βάθος. Προτιμήστε λίγο βαθύτερη ζώνη κολύμβησης αντί για μεγαλύτερη και ρηχή.
- Γενναία ζώνη καθαρισμού. Στο πάνω όριο της αναλογίας, ή με βιολογικό φίλτρο ως ενίσχυση.
- Η αντλία δεν σβήνει. Ούτε όταν λείπετε. Αν χρειάζεται, με χρονοδιακόπτη και φωτοβολταϊκό.
- Ιθαγενή φυτά. Και ποτέ είδη από τη «μαύρη λίστα» της ΕΕ.
- Σχέδιο για το νερό. Γέμισμα, συμπλήρωμα της εξάτμισης και τοπικοί περιορισμοί, από την πρώτη μέρα.
Αυτό είναι το δεύτερο κομμάτι της σειράς μας για τις φυσικές πισίνες. Διαβάστε επίσης: Φυσική πισίνα: η λίμνη που καθαρίζεται μόνη της έρχεται στην Ελλάδα, Από το χλώριο στα φυτά: μπορεί η πισίνα σας να γίνει φυσική; και Ξενοδοχείο με φυσική πισίνα: τι λέει ο νέος νόμος και αν βγαίνουν τα νούμερα.
