Οι χώρες της Ευρώπης βγήκαν από την πανδημία με ισχυρότερα εργαστήρια και συστήματα επιτήρησης, αλλά τα σχέδια για τις υγειονομικές κρίσεις δεν περνούν πάντα από το χαρτί στην πράξη. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), που ανακοίνωσε την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2026 την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου αξιολογήσεων ετοιμότητας για υγειονομικές κρίσεις στις χώρες της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).

Τι αξιολογήθηκε

Οι αξιολογήσεις, γνωστές με το ακρωνύμιο PHEPA (Public Health Emergency Preparedness Assessments), εξετάζουν πόσο έτοιμη είναι κάθε χώρα να προλάβει, να σχεδιάσει και να αντιμετωπίσει απειλές για τη δημόσια υγεία. Καλύπτουν, μεταξύ άλλων, την επιτήρηση, την εργαστηριακή ικανότητα, τη διαχείριση κρίσεων, την επικοινωνία κινδύνου και τον συντονισμό των φορέων. Μετά από κάθε αξιολόγηση, το ECDC δίνει στη χώρα συστάσεις για βελτίωση.

Ο πρώτος κύκλος ξεκίνησε το 2024 και ολοκληρώθηκε αυτόν τον μήνα. Ήταν η πρώτη φορά που έγιναν τέτοιες αξιολογήσεις, σε στενή συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη και άλλους εταίρους. Η διαδικασία προβλέπεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/2371 για τις σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας και επαναλαμβάνεται κάθε τρία χρόνια, με τη στήριξη των υπηρεσιών της Επιτροπής για την υγεία (DG SANTE) και για την ετοιμότητα σε υγειονομικές κρίσεις (DG HERA).

Τα δυνατά σημεία

Σύμφωνα με το ECDC, οι χώρες έδειξαν ισχυρή δέσμευση στην ετοιμότητα. Πολλές έκαναν σημαντική προσπάθεια μετά την πανδημία COVID-19: δημιούργησαν δομές διακυβέρνησης και βελτίωσαν τις εργαστηριακές τους δυνατότητες και την επιτήρηση. Συνολικά, οι βασικές ικανότητες, όπως τα εργαστήρια, η επιτήρηση και η διαχείριση υγειονομικών κρίσεων, κρίνονται ισχυρές σε όλη την ΕΕ/ΕΟΧ.

Οι αδυναμίες που επανέρχονται

Οι αξιολογήσεις εντόπισαν όμως προβλήματα που εμφανίζονται ξανά και ξανά:

  • σχέδια πρόληψης, ετοιμότητας και αντίδρασης που δεν εφαρμόζονται πάντα,
  • έλλειψη προσωπικού,
  • περιορισμοί στην ανταλλαγή δεδομένων και σε συστήματα που δεν «μιλούν» μεταξύ τους,
  • αδυναμία να μετατραπούν τα δεδομένα σε αποφάσεις πολιτικής.

Οι συστάσεις του ECDC περιλαμβάνουν πιο προχωρημένο σχεδιασμό που να συνδέει διαφορετικούς τομείς, επίσημους μηχανισμούς συντονισμού ανάμεσά τους και τακτικό έλεγχο της ετοιμότητας μέσα από ασκήσεις.

Τι ακολουθεί

Με το τέλος του πρώτου κύκλου ξεκινά, κατά το ECDC, η φάση όπου τα ευρήματα θα γίνουν πρακτικά βήματα. Οι χώρες θα λάβουν στοχευμένη υποστήριξη για να εφαρμόσουν τις συστάσεις. Τα αποτελέσματα θα διαμορφώσουν και τον δεύτερο κύκλο, που σχεδιάζεται για το 2027–2029 και θα δίνει μεγαλύτερη έμφαση στα εθνικά σχέδια δράσης και στην πρόοδο υλοποίησης των συστάσεων του πρώτου γύρου.

Οι εκθέσεις ανά χώρα αναρτώνται σταδιακά στη σελίδα του ECDC για τις αξιολογήσεις. Ανάμεσα στις πιο πρόσφατες είναι της Νορβηγίας (28 Οκτωβρίου 2026) και του Λιχτενστάιν (9 Σεπτεμβρίου 2026), ενώ τον Ιούνιο είχε δημοσιευθεί η έκθεση για την Κύπρο. Η ανακοίνωση της 29ης Οκτωβρίου δεν κατονομάζει χώρες ούτε δίνει βαθμολογίες.

Για τη χρηματοδότηση της δημόσιας υγείας στην Ευρώπη δείτε και το ρεπορτάζ μας για τους χορηγούς του WHO/Europe.

Το ρεπορτάζ βασίζεται στην ανακοίνωση του ECDC της 29ης Οκτωβρίου 2026 και στη σελίδα του οργανισμού για τις αξιολογήσεις ετοιμότητας.